Het joodse armenhuis - Historisch Correct

Het dubbele huis op de pas gemaakte foto staat op het adres Schreiershoek 26 te Leek. Het was vroeger het joodse armenhuis. De inwijding van het armenhuis door de joodse gemeenschap vond plaats op 5 mei 1907.

Een achteraf gezien bijzondere datum: 5 mei, vanaf 1945 de bevrijdingsdag. Eén van de eerste bewoners was de 69-jarige Israël van Hasselt. Die was ‘in alle opzichten hulpbehoevend’ maar hij wilde niet naar een burgerlijk armenhuis: daar werd niet volgens de joodse spijswetten gekookt.

Tragisch ongeval

Een half jaar na de inwijding van het armenhuis overleed de burgemeester van Leek bij een tragisch ongeval. In het testament van burgemeester Hobbe van Panhuys stond dat hij 500 gulden aan het Israëlitisch armbestuur naliet. Dat kwam goed van pas. De meeste inwoners van Leek waren in die tijd niet bepaald rijk. Er zijn beschrijvingen bekend over woontoestanden in Leek uit die tijd: kleine woningen met halfsteens buitenmuur. Slecht onderhouden en dus met lekkage en tocht. In het kort: er was veel armoede in Leek. En vooral de oudere inwoners hadden het moeilijk. In 1910 waren de inwoners van het armenhuis de ‘armverpleegden’: Noach van Dam, Heiman Duitscher, Salomon Levij, Hesther Oudgenoeg en Hartog Rozendal. Ze waren allen meer dan 80 jaar oud. Aan het eind van de jaren 30 woonde het pas getrouwde stel Simon van Dam en Golda van Coevorden in het pand.

Stolpersteine

De ouders van Simon woonden bij hen in. Iwe Postema was hun overbuurjongen. Die vertelde later: ,,Ze hadden het niet breed, maar ze waren vindingrijk en kwamen beter rond met hun geld dan de meeste andere gezinnen, welke in dezelfde omstandigheden verkeerden.’’ Een aantal jaren geleden kwam ik in Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Daar hing een foto die mij bekend voorkwam. Op de foto stond Golda van Dam-van Coevorden en haar zoontje Izaäk van Dam. De foto hing daar om een droeve reden: zij waren twee van de vele slachtoffers die van Westerbork naar Auschwitz werden gebracht om daar vermoord te worden. De kleine Izaäk was toen 2 jaar oud. Man en vader Simon van Dam was al eerder in hetzelfde Auschwitz vermoord. De reden? Omdat ze joods waren. Simon’s moeder was één van de laatste Leekster joden die uit Leek werd weggevoerd om vermoord te worden. Iwe Postema vertelde dat ze blind was en ziek te bed lag maar dat ze zonder pardon werd weggevoerd. Stolpersteine bij Schreiershoek 26 bewaren deze herinneringen.

Albert Graansma