Raden - Herinneringen aan het gymnasium

…het blijft stil. ,,Denk aan ‘chaleur’ in het Frans”, probeer ik welgemoed. Een leerling zit uitvoerig na te denken over het Latijnse woord ‘calor’ en komt er niet meteen op. Maar ik heb geluk: hij beheerst voldoende Frans om te raden dat het ‘warmte’ betekent. De Latijnse begin-‘c’ wordt vaak ‘ch’ in het Frans. Veel vaker hoor ik op mijn suggestie: ,,…maar ik heb geen Frans in mijn profiel…”. Alsof dan ook meteen het denken stopgezet kan en mag worden. Jammer, want met taalvergelijking kom je soms een heel eind.

,,Nee mevrouw, dat helpt niet, want dat is Engels”. Och ja. Moet ik bij haar niet doen. Stomstomstom. Ik probeer haar geheugen te activeren en dat gaat soms ook zo heerlijk via het Engels, vind ik, maar die strategie valt niet altijd in goede aarde. Zeker bij haar niet! Blijven er nog een paar mogelijkheden open: vragen aan een klasgenoot, laten opzoeken in een woordenboek of zelf voorzeggen. We komen er wel uit!

Klassieke talen

Dat Frans, Engels, Duits en Nederlands in allerlei opzichten op de Klassieke Talen en op elkaar lijken, vind ik één van de vele leuke dingen van het onderwijs in de klassieken. Je ziet soms zo mooi de richtingen waarin talen zich ontwikkeld hebben. Het is vanuit het gezichts-punt van het Latijn het best te zien bij Frans als Romaanse taal. De enorm sterke accenten die het Frans gebruikt, hebben het Latijn wel meer ‘misvormd’ dan bijvoorbeeld het Spaans of het Italiaans. Duits en Engels hebben verschillende andere invloeden ondergaan maar ont-komen evenmin aan Latijnse wortels.

Vreemde grond

Zelfs ons slordige Nederlands handhaaft nog een prettige portie woorden die zomaar uit het Latijn of het Grieks komen. Mijn favoriete voorbeeld: de woorden ‘allochtoon’ en ‘autochtoon’, die ‘vreemde grond’ en ‘eigen grond’ betekenen in het Grieks. Van zoiets word ik ge-woon vrolijk! En weet u zomaar wat ‘etcetera’ letterlijk betekent? Het is Latijn voor ‘en de overige dingen’. Mooi toch?

Zelfs Nietzsche beheerste het Engels onvoldoende

De leerlingen die er niets mee opschieten de vergelijking met Frans aan te gaan, troost ik met de stelling waar ik overigens niet 100% zeker van ben : ,,Om gelukkig te worden, heb je niet per se Frans nodig”. Het meisje dat aan Engels bijna een trauma heeft overgehouden, steek ik een hart onder de riem met: ,,Lieve meid, dat Engels zit qua uitspraak en grammatica onmogelijk in elkaar”. Bovendien: zelfs Nietzsche beheerste het Engels onvoldoende!