Het Joodse Schooltje

Iedereen kent toch museum Het Joodse Schooltje te Leek? Voordat het een museum werd was het natuurlijk gewoon het Joodse schooltje. In het dorp Leek was een relatief grote Joodse gemeenschap. In 1809 was er reeds een synagoge gebouwd. En in 1855 kwam het Joodse schooltje tot stand. Het Joodse schooltje te Leek was (en bleef) het enige Joodse schooltje in het Westerkwartier.

In het schooltje werd natuurlijk godsdienstonderwijs gegeven. En les in de taal van het Jodendom, het Hebreeuws. Minder bekend is het feit dat er in de beginperiode ook andere lessen werden gegeven. Het Joodse schooltje was toen gedurende een groot deel van de dag open. En ook gedurende de gehele week, behalve op Sabbath. De leerlingen gingen toen dus niet naar een andere school. Alle les die ze kregen werd in het Joodse schooltje gevolgd. Daarbij kwam dat de meester die les gaf geen Nederlands kon. Hij gaf les in het Jiddisch. De spreektaal die de Joodse mensen onderling veelal spraken.

Leerplicht

Deze situatie heeft echter niet lang bestaan. Een aantal jaren later werd er in het Joodse schooltje les gegeven buiten de openingstijden van de openbare school. De Joodse leerlingen konden toen dus ook naar de openbare school. We moeten trouwens wel bedenken dat de leerplicht pas na 1900 werd ingevoerd. En tevens dat veel kinderen vaak thuis niet gemist konden worden. Ze moesten meehelpen met het werk.

Het Joodse schooltje stond tussen de andere huizen ingeklemd aan het Boveneind. Wel iets naar achteren, zodat er een klein voorpleintje was. Afgesloten met een hekwerk. De Joodse gemeenschap van Leek is tijdens de oorlog uitgeroeid. Het Joodse schooltje was geen schooltje meer. Het Joodse schooltje werd een noodwoning. Een Leekster is in het schooltje geboren. Daarna is het Joodse schooltje een garage met een gang geworden. Het hoorde bij de naastliggende slagerij.

Verplaatsen

Begin jaren negentig werd duidelijk dat het Joodse schooltje plaats moest maken voor een nieuw aan te leggen fietspad. De gemeente Leek maakte een plan om het pand te verplaatsen, om het te redden van de sloop. Er werd gezocht naar een goede invulling van het voormalige Joodse schooltje. Die werd gevonden in de in 1992 opgerichte Samuel Levie Stichting. De gemeente Leek bleef eigenaar van het pand. De Samuel Levie Stichting beheert het museum Het Joodse Schooltje. De geschiedenis van de Leekster Joden wordt er verteld. Zo ook het verhaal van hun Joodse Schooltje.

Albert Graansma