Stichting Anna van Ewsum houdt historie overeind

MIDWOLDE – Zoo sluimer zacht, gij, goede man en vader ’t Graf heeft u ons te vroeg ontscheurd; Gij, onze steun en trouwe vader, wordt altijd diep door ons betreurd.

Dit gedicht is 163 jaar oud. Het staat in keurige letters vermeld op de grafsteen van schipper en molenaar Jan Jacobs Mulder (1793-1856). Dankzij de aanwezige symbolen voor een molen en een schip op dezelfde hardsteen is ook het gedicht bewaard gebleven.

“Als schipper voer hij ooit vanuit Leek via de Waddenzee naar de Oostzee”, zo vertelt Frans Breedveld. Als coȍrdinator voor de historische grafmonumenten van de Stichting Anna van Ewsum op het kerkhof en de algemene begraafplaats in Midwolde is de streekgeschiedenis voor hem steeds meer tot leven gekomen. De bijna 10-jarige vrijwilligersorganisatie, kortweg S.A.V.E., onderhoudt in totaal zo’n zeshonderd grafmonumenten in Leek, Lettelbert, Midwolde, Oostwold, Tolbert en Zevenhuizen.

Verlichting

Voor het behoud van deze monumenten zijn er, in overleg met toen nog de gemeente Leek, lijsten opgemaakt aan de hand van inventarisaties. “Soms is een graf uniek vanwege een historische persoon, soms vanwege een hekwerk, motief of symbool. Het is zeker dat de graven die op de inventarisatielijst staan niet worden geruimd.” Wie denkt dat het hier alleen jonkheren, jonkvrouwen, burgemeesters, dominees en hoofdonderwijzers betreft, komt bedrogen uit. De lijst vermeldt bijvoorbeeld ook de geboren Rodenaar Derk de Vries (1867-1931) die in leven gemeentewerker in Leek is geweest. “In zijn tijd genoot hij aanzien. Hij was de man die ’s avonds de lantaarns ontstak, zodat iedereen dan veilig over straat kon lopen. Dat is in deze tijd van openbare verlichting niet meer voor te stellen.”

Kelders

Grote bijzonderheid in Midwolde is het grafmonument in de kerk dat borgvrouw Anna van Ewsum (1640-1714) door de vermaarde beeldhouwer Rombout Verhulst liet maken voor haar eerste man Carel Hieronymus von Inn- und Kniphausen (1632-1664). Ze huwde nadien met diens achterneef Georg Wilhelm (1635-1709) wiens beeld er in 1707 aan toegevoegd is door beeldhouwer Bartholomeus Eggers. “De eerste echtgenoot is liggend weergegeven, de tweede staande.” De grafkelder in het uit eind 12e eeuw daterende godshuis is evenals kerk en toren eigendom van de Stichting Groninger Kerken. Buiten het kerkgebouw is de grafkelder gesitueerd voor leden van de familie Van Panhuys. Binnen een L-vormig hekwerk, dat met Franse lelies en pijnappels is versierd, is daar onder meer mr. Johan Aemilius Abraham van Panhuys (1836-1907) begraven. Hij kwam op 6 november 1907 door verdrinking om het leven, nadat hij met andere familieleden in mistige omstandigheden met paarden en koets in het Hoendiep te water raakte. “Het zijn levensechte verhalen waarbij je de rillingen over de rug lopen.”

Talitha Pol

De lokale geschiedenis kleurt zich voor Breedveld soms met een onverwachte wending. Zo wijst hij op het graf van notarisklerk Johannes Pol wiens kleindochter Talitha Pol (1940-1971) de tweede vrouw was van de puissant rijke filantroop Sir John Paul Getty (1932-2003). Talitha genoot vooral bekendheid als actrice en model.

Vrijwilligerswerk

Momenteel onderhouden een kleine twintig vrijwilligers de historische grafmonumenten. Elk kan aan de hand van een lijst met te verrichten werkzaamheden daarbij op eigen tijd zijn of haar gangetje gaan. “Niemand wordt ingeroosterd”, zo geeft Breedveld over de werkwijze aan. “Iedereen die graag wat met zijn handen wil doen, kan hier zijn hart ophalen.” De klussen bestaan uit onder meer het onkruidvrij houden van de graven, het schoonmaken en soms opnieuw beletteren van de grafstenen of het dichten van scheuren hierin en het schuren en verven van hekwerken. “Groene zeep doet vaak wonderen.” De vrijwilligers komen aan het begin en aan het eind van het seizoen bij elkaar om zaken door te nemen. Op aanvraag worden er vanuit de stichting rondleidingen gegeven of bijvoorbeeld in het kader van het project ‘In Memoriam’ voor de oudste groepen van de basisscholen. Leerlingen van de Borgscholen helpen soms mee bij het onderhoud als maatschappijgebonden project. “Het vrijwilligerswerk heeft hier heel veel facetten. Het is leuk en leerzaam tegelijkertijd om respectvol met de historie om te gaan.” Wie zich bij de vrijwilligerskring wil aansluiten of meer informatie wil inwinnen, kan terecht bij www.stichtingannavanewsum.nl

Jelle Raap