Column Albert Graansma | Synagoge van het Westerkwartier

Westerkwartier

Tweewekelijkse column Historisch Correct van Albert Graansma, gemeente Leek. 

Een synagoge is letterlijk een ‘huis van samenkomst’ voor de joodse gemeenschap. In 1809 was de Leekster joodse gemeenschap zover gegroeid dat er een synagoge gebouwd werd. Voor 1809 waren er reeds huisdiensten gehouden. De synagoge viel als gebouw niet echt uit de toon tussen het rijtje huizen aan het Boveneind. De voorganger/leraar bewoonde de achterkamer. De synagoge was echter niet enkel bedoeld voor de relatief grote groep Leekster joden. Gedurende lange tijd behoorden alle joden uit het gehele Westerkwartier tot de Leekster synagoge. Later ontstond in Grijpskerk een eigen gemeente, die hun samenkomsten hielden in een gedeelte van een woonhuis. In zowel Leek als Grijpskerk is dan ook een joodse begraafplaats te vinden. In 1832 werd op de synagoge beslag gelegd om verkocht te worden ten bate van een (particuliere) schuldeiser. Na bemiddeling van burgemeester H.P. Wichers bracht tenslotte een persoonlijke gift van de koning uitkomst. In 1911 waren de financiën wat ruimer. Een nieuwe synagoge, een grondige verbouwing van de oude, werd geopend. Tijdens de oorlogstijd werd de joodse gemeenschap uitgeroeid. De achterkamer van de synagoge werd vanaf november 1943 toegewezen aan een Leekster gezin. Het gezin woonde er nog toen de synagoge werd gebruikt door de Gereformeerde Kerk (vrijgemaakt) voor hun eerste kerkdienst op 13 mei 1945. Enkele jaren later verhuisde zowel het gezin als de Kerk. De synagoge werd verkocht aan P. Bouwes, die het verbouwde tot een woon-winkelhuis. Het is dan een groentezaak geworden. Opvolger als bewoner/ondernemer is C. Neef. In de loop van 1978 werd het pand gesloopt om plaats te maken voor nieuwe winkels. De straatnaam ‘Synagogeplein’ is het enige dat nog rest van de enige synagoge van het Westerkwartier. Het verhaal van de synagoge wordt nog steeds verteld in Het Joodse Schooltje te Leek. Albert Graansma

Auteur

Monique Westra