Excelsior Grijpskerk en project Pamietamy

GRIJPSKERK

De spreekwoordelijke steen wordt in de vijver gegooid met een almaar uitdijend effect: lokaal, regionaal, provinciaal, landelijk en mogelijk wereldwijd. Het project Pamietamy van de Koninklijke christelijke muziekvereniging Excelsior te Grijpskerk beoogt het stilzwijgen over oorlogen te doorbreken.

Met confronterende creativiteit die emoties aanwakkert én ook hoop geeft. Voor het dorp als wereld en voor de wereld als dorp. Pamietamy is vanuit het Pools te vertalen met bijblijven of niet vergeten. Met het project wil Excelsior de wrede gevolgen van oorlogen in herinnering houden en daaruit lessen trekken. Er zijn vijf deelprojecten waarbij alles zich centreert rond een unieke compositie die de vooraanstaande fanfare-componist Rob Goorhuis speciaal voor Excelsior heeft gemaakt. Het cement in de compositie wordt gevormd door het leven van Szymon Srebrnik. Geboren op 10 april 1930 als een jongetje binnen een joods gezin in Polen werd hij in de Tweede Wereldoorlog afgevoerd naar het Chelmno vernietigingskamp. De ‘Spinnefix’ oftewel snelle spin zoals Duitse bezetters hem betitelden, overleefde ondanks een schot in zijn hoofd als enige. Hij overleed op 76-jarige leeftijd in Israȅl. De documentaire Shoah van Claude Lanzmann over de vernietigingskampen in Polen, waarbij Srebrnik een van de hoofdrollen speelt, heeft dirigent Andries de Haan van Excelsior inspiratie aangereikt voor een muziekstuk. Na overleg tussen hem en het bestuur van de muziekvereniging is Rob Goorhuis hiervoor als componist aangetrokken. De opdracht het muziekstuk hoopvol te laten eindigen, bleek voor de in 1948 geboren Goorhuis een worsteling op te leveren. Hij heeft nog nooit een oorlog meegemaakt. Een duik in eigen levenshistorie verhoogde de moeilijkheidsgraad alleen maar. De zoektocht naar goede muziek met lessen voor het leven heeft ook geresulteerd in het formeren van een projectteam. Het achterliggende idee leerlingen op basis van hun emoties kunst te laten maken, is verder uitgewerkt met onder meer het Groninger Museum waar de kunst van de leerlingen ook geëxposeerd zal worden. Dirk Boonstra Een lokale bouwsteen hiervoor is het leven van gemeentelijk veldwachter Dirk Boonstra (1893-1944) uit Grijpskerk geweest. Hij weigerde op 9 maart 1943 een bevel van de Duitse bezetter op te volgen om zeven joden op te pakken in zijn eigen dorp en in Niezijl. De joden zouden op transport worden gesteld naar het kamp Westerbork. De gereformeerde veldwachter, vader van vijf kinderen, zou tegen zijn commandant hebben gezegd: “Ik kan niet anders”. Na een nacht ter overdenking werd hij zelf opgepakt door de bezetter en afgevoerd naar het kamp Vught. Hij overleed op 9 september 1944 in het Beierse werkkamp Hersbruck. Toen de Duitsers een elftal weigeraars oppakte en natelde, constateerde Boonstra standvastig dat ze met z’n twaalven waren: “U hebt God vergeten. Hij gaat met ons mee. Altijd!” In lesplannen kunnen de kinderen zich verder verdiepen in het leven van bijvoorbeeld Dirk Boonstra en Szymon Srebrnik. Door historische lijnen door te trekken naar de nu immense problematiek van vluchtelingen is niets meer een ver-van- mijn-bed- show. Leerlingen vanaf groep 5 tot en met voortgezet onderwijs kunnen door middel van het lesprogramma hun emoties en ideeën vertalen naar beeldende kunst. Het ligt in de bedoeling dat ze de expositie van Rodin in het museum bezoeken voor het opdoen van inspiratie. Concrete aanleiding voor een uniek project bij Excelsior is de hernieuwde deelname aan het Wereld Muziek Concours in Kerkrade in ditmaal de tweede divisie. Met een speciaal muziekstuk rond de Ruigewaard schreef Excelsior eerder het Wereldkampioenschap derde divisie fanfare-orkest op haar naam dat als een springplank fungeerde. Opnieuw een wereldtitel in de wacht slepen als debutant is volgens kenners niet een direct haalbare kaart. Oosterpoort Groningen Vandaar dat de keuze is gevallen op een spectaculair optreden met ook zonder een kampioenstitel een lange nagalm. De première zal vanwege de lading van het muziekstuk en de omvang van het project in De Oosterpoort te Groningen zijn. Zeker een 2.300 bezoekers kunnen de uitvoering dan live meemaken. Met het educatieproject worden leerlingen in het hele Westerkwartier bereikt. Alle Groningers kunnen via podiumkunsten aansluiten bij het project via een gedicht, kort verhaal, toneel, muziek, foto, film of video of een combinatie van kunstuitingen. Hoe Excelsior zelf de zaken aanpakt, wordt in een documentaire ‘Pamietamy’ vastgelegd. Deze wordt mogelijk uitgezonden door lokale, regionale en landelijke zenders. De steen in de vijver maakt zo van elke rimpeling een spiegel als het water weer vredig tot bedaren komt. Tekst: Jelle Raap

Auteur

Monique Westra